LALE DEVRININ GENEL YAPISI

Yazar: admin | 25 Temmuz 2011 | Kategori: Tarih
Etiketler: ,

Lale Devrinin Genel Yapisi… Lale Safalari ve Ihtisam yaninda bu devirde görülen yenilikler.. Devlet idaresi ve Saltanat konulari..

Istanbul’da Batililasma sürecinin ilk adimlarinin atildigi Lale Devri’nin baslamasini bildiren ilk renkli olay 15 nisan 1719’da, Nevsehirli Damat Ibrahim Pasa’nin, zamanin padisahi III. Ahmed’e Kagithane’de verdigi ziyafet oldu. Ertesi yil ise Ibrahim Pasa’nin Besiktas’taki sarayinda düzenlenen ikinci ilkbahar ziyafeti ile Lale Devri’nin ilk lale eglenceleri veya lalezar seyrani gerçeklestirilmis oldu.1

Sultan III. Ahmed’in damadi olan Damat Ibrahim Pasa, özellikle Pasarofça Antlasmasi’ndan sonra uyguladigi politikalarla farkli bir sadrazam olarak dikkat çekmeye baslamisti. Özellikle padisah III . Ahmed gibi savasi sevmeyen ve baristan hoslanan yapisi ile yeni bir dönemi baslatacaginin haberini veriyordu. III. Ahmed de damadi ve sadrazami gibi eglenceye düskün bir kisi oldugundan kendisine göz yumuyordu. Nitekim bu dönemde iktisadi ve sosyal meselelere ve yenilik hareketlerine son derece önem verilmistir. Bu dönemde ülkeye getirilen çesitli yeniliklerin yani sira sanatkarlarin ve edebiyatçilarin korunup himaye edilmesi III. Ahmet’e ve Damat Ibrahim Pasa’ya ayri bir yer kazandirmaktir.

Bu devirde özellikle Sadrazam Damat Ibrahim Pasa, yönetimdeki etkisinden dolayi bir çok icraat yapmis ve bu devre damgasini vurmustur. Istanbul ile sinirli kaldigi gözlenen yenilikler Damat Ibrahim Pasa’nin gayretleriyle olurken onun akilli politikasi sonucu Sultan III. Ahmet, zevk ve eglence ile mesgul olmustur.

Damat Ibrahim Pasa, Lale Devri’nin baslamasi ile birlikte büyük bir imar faaliyetine girisip mektepler, kütüphaneler, köskler, yalilar, çesmeler ve bahçeler yaptigi gibi sehrin tanzimine de son derece önem verdi. Özellikle sik sik meydana gelen yanginlardan dolayi ahsap binalar insa edilmemesi için özen gösterdi. Ayrica devamli Istanbul çarsilarini dolasip ekmeklerde ve diger ürünlerde yapilan sahtekarliklari kontrol etmeye baslayan Damat Ibrahim Pasa gördügü haksizliklar nedeniyle bir çok Istanbul Kadisi’ni azletti.2

Damat Ibrahim Pasa, genis imar faaliyetlerinin yani sira Istanbul’da pek ziyade sarf olunan kahve ticaretini de düzenlemeye gayret etti. Yemen, Cidde ve Misir yoluyla Istanbul’a gelen kahve burada dagitilmaktaydi. Bir müddet sonra ise Misir’dan Avrupa’ya kahve ihracati yasaklandi. Bunun üzerine Avrupalilar Yemen’e gemiler sevk ederek kahveyi mahallinden yüksek fiyatlarla satin aldilar. Böylece Misir’a kahve gitmesine engel oldular. Ibrahim Pasa, bu durumu düzeltmek için Yemen Imamina Name-i Hümayun gönderdi. Kendisi böylece Avrupalilara kahve satilmasini engellemeye muvaffak oldu.3

Damad Ibrahim Pasa, III.Ahmet’in hosgörüsünden de yararlanarak devlet yönetiminde en önemli güç haline geldikten sonra diger konularda da faaliyet göstermeye basladi. Ibrahim Pasa’nin kendisini gösterdigi en önemli devlet reformlari ise idari olandan çok ekonomik mevzulara ilgiliydi.nitekim Osmanli Devleti’nin kendinden önce katilmis oldugu savaslarda kaybettigi topraklari tekrar almak isteyen bir yapisi olmayan Ibrahim pasa daha çok içtimai,mali ve imari islerle ugrasmak istiyordu. Artik savaslarin yapilmayacagi Lale Devri’ne girmeden önce kendisi bazi tasarruf tedbirleri almak için çaba sarf etti. Önce Sam’da bulunan yeni çerileri yoklamaya tabi tutarak sayilarini 750’ye indiren Ibrahim Pasa, Istanbul’da yaptirdigi yoklamalarda da sadece asker ulufelerinden 1500 keselik bir tasarruf sagladi. Bazi vergi muafi küçük esnafa da vergi yükledi. Ibrahim Pasa, ayrica bazi mukataalari yeniden tahrir ettirdi. Damat Ibrahim Pasa’nin bu tedbirleri sayesinde bütçe açigi giderek azaldi ve hatta 1721 yilinda bütçe 5675 divani keselik bir fazla ile kapandi.4

Sadrazam Ibrahim Pasa, bu sirada Anadolu’da yol kesip sikayetlere sebebiyet veren levend eskiyasi hakkinda da bazi tedbirler almakta gecikmedi. Anadolu’daki bütün vali, beylerbeyi ve ümera görevlilerine gönderilen fermanlarda herkes kendi bölgesinin disiplini ve emniyetinde sorumlu tutuldu. Bundan baska, Halep ve civarinda ahaliye zulmedip eskiyalik yapan, Abbasiyun taifesi ile diger bazi urban kabilelerinin hakkindan mahalli vali gelememisti. Damat Ibrahim Pasa ,devlet ricali ile yaptigi toplanti sonunda Rakka valisi Ali Pasa ile Bagdat valisi Hasan Pasa ve civar eyalet valileri, bu isyani bastirmakla görevlendirildiler. 5

Bu dönemde bu gibi olumlu gelismelere ragmen genel olarak ülkenin sosyal sefaletini önleyecek ciddi tedbirler almak yerine daha çok zevk ve sefaya önem verilmistir. Bunun sonucunda devlet idaresinde çok büyük aksakliklar meydana gelmistir. Nitekim zevk ve eglence için bir çok saraylar ve bahçeler insa ettiren Damat Ibrahim Pasa ile birlikte devletin önde gelen memurlari da gösterise önem verdiler. Özellikle devletin önemli kademelerinde Fransa sempatizanligina bagli olarak Fransa krali ile çevresindekilerin yasantilari kopya edilmeye baslandi. Bununla birlikte vezirler de efendilerini taklit ederek Osmanli toplumundaki ayricalikli yerlerini korumaya çalistilar.6

Lale Devrin de devlet idaresinde bu denli bozukluklar görülürken özellikle devletin önde gelen yöneticileri basta padisah III. Ahmet olmak üzere sanatçilari, bilim adamlarini ve sairleri korumaya ve taltif etmeye özen gösterdiler.

Osmanli Devleti’nin yönetimde zevk ve eglenceye düskünlügün arttigi bu dönemde görülen bir baska özellik ise Istanbul’a özellikle Avrupa dan ve diger memleketlerden kalabalik mahiyetli elçilerin gelmesi olmustur. Devlet yönetiminde artan lüks yasantiya paralel olarak kentteki daimi Fransiz,Ingiliz,Venedik,Avusturya elçileri ve kapi kethüdalari da lüks yasam ve sölen yarisina girdikleri gibi gelen elçiler içinde çok satafatli törenler ve görkemli olaylar düzenlenmistir. Osmanli devlet adamlari ile yabanci devlet elçileri arasindaki samimi diyaloglarda ilk kez bu devirde yasandi ve bunun bir sonucu olarak bir takim görenekler benimsendi. Fransa siyasetinin Babiali de etkin olmasi süreci ve alafrangalik bu yillarda baslamistir.7

Osmanli devletinde 1718 yilinda imzalanan Pasarofça Anlasmasindan sonra baslayan Lale devrin de devlet idaresinde görülen en önemli gelismelerden biriside yeni saraylar ve kasirlar yaptirma adetinin yayginlasmis olmasidir. Bunlar içinde Damat Ibrahim Pasanin III.Ahmet’in eglenmesi için yaptirdigi Sadabad müstesna bir yer teskil eder. Istanbul’un en güzel semtlerinden biri olan Kagithane de 28 Mayis 1722’de temelleri atilan bu sarayin insasi gerekli malzeme pek çok masraf yapilarak elde edilebilmistir. Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin Paris’ten getirdigi Versay sarayinin resimleri örnek alinarak yapilan bu sarayin insasi 60 gün yani iki ay sürdü. Parlak bir törenle 31 Temmuz 1722 de sarayin açilisi yapildiktan sonra da Sultan III.Ahmet’in saraya girip, sarayi begenmesi süphesiz en çok Damat Ibrahim Pasayi mutlu etmistir. Nitekim III. Ahmet’in hayatindan memnun olmasi Damat Ibrahim Pasa’nin gücüne güç katmis ve Ibrahim Pasanin yeni icraatleri için zemin hazirlamistir.8

Kagithane de yapilan bu saraya Sadabad isminin verilmesinden sonra da gerek Sadabad ‘daki kasirlar, gerekse diger köprü ve yalilar da sairine isimlerle adlandirilmaya baslandi. Bunlar arasinda Kasr-i Nesat , Kasr-i Cinan , Çesme-i Nur , Hurrem-abad , Cisr-i Nurani , Hayr-abad , Nev-peyda gibi isimler kasirlara , yalilara ve köprülere verilmekteydi.9

Iste Osmanli Devleti’nde ismini lale çiçeginden alacak olan lale devrinin baslamasiyla yüksek devlet kademelerinde de böyle bir zevk ve eglence devri basliyordu. Savaslarin olmayacagi ve barisin egemen olacagi bu devirde halk ise devletin yüksek kademelerinde yasanan eglence ve satafatin aksine yoksuldu ve her geçen gün biraz daha ezilmekteydi. Bununla birlikte Istanbul da yasayip maddi imkanlari fazla olan insanlar da kendilerini lale eglencelerine kaptiriyorlardi.

1 Necdet Sakaoglu, “Lale Devri”, Dünden Bugüne Istanbul Ansiklopedisi, c. 5, Istanbul 1994, s. 182.

2 Ahmed Refik Altinay, Lale Devri, Ankara 1973, s. 95.

3 Altinay, a.g.e., s. 95.

4 Aktepe, “Damat Ibrahim Pasa”, Türkiye Diyanet Vakfi Islam Ansiklopedisi, s. 442.

5 Mücteba Ilgürel, “III. Ahmed”, Dogustan Günümüze Büyük Islam Tarihi, Istanbul 1989, c. 11, s. 126.

6 Shaw, a.g.e., s. 319.

7 Sakaoglu, a.g.m., s. 184.

8 Besir Ayvazoglu, “Lale Devri”, Osmanli Ansiklopedisi, c.6, s. 12.

9 Altinay, a.g.e., s. 33.

Yorum Yap

  • Kategoriler

msn aç Spartacus 3. Sezon Vengeance izle

Bildigim.com Sitemap - Tüm Hakları Saklıdır.