İTALYAN İŞGALLERİ

Yazar: admin | 25 Temmuz 2011 | Kategori: Tarih
Etiketler: ,

Italya, I. Dünya Savasi’nin bitmesinin ardindan kendi müttefikleriyle yaptigi gizli antlasmalar ve Mondros Ateskes Antlasmasi’na dayanarak öncelikle kendi belirledigi isgal metotlarini yürürlüge koymus ve Türkiye’nin özellikle güneybatisinda isgal faaliyetlerine girismistir.

Italya’nin Anadolu topraklari üzerinde israrla durduklari yerler; Milas, Antalya, Kusadasi, Fethiye, Konya, Mugla, Burdur ve Antalya gibi yerlerdi. Bunun yani sira Yunanistan ile de Izmir konusunda bir menfaat çatismasi yasaniyordu ve Ingiltere’nin Yunanlilara yakin olmasi Italya’yi bu konuda zor durumda birakiyordu. Italyanlar daha I. Dünya Savasi sirasinda alacaklari yerleri belirlemislerdi.

Italya isgal faaliyetlerine tam olarak baslamadan önce de Izmir konusunda Yunanistan ile çatismalarina devam etti ve Izmir’i almak konusunda Yunanistan’dan hizli davranmaya çalisti. Nitekim 14 Aralik 1918 tarihinde Izmir Limani’na gelen Itilaf donanmasi arasinda bir Italyan torpidosu da vardi. 29 Aralik tarihinde de iki Italyan binbasi Marmaris ve Izmir’de teftislerde bulundu. 1919 yilinin Ocak ayinin yedisinde de bir Italyan ve bir Yunan muhbiri Izmir’e geldi. Her iki gemiden de birer mümessil sehre yerleserek kendi lehlerine propaganda faaliyetlerine basladilar.1

Bu gelismelerden sonra ilk olarak 1919 yilinin basinda Marmaris Italyanlar tarafindan isgal edildi. Italyanlar bundan sonra Antalya’yi isgal edebilmek için girisimlere basladilar. Kendi belirlemis olduklari isgal metotlarini isgallerden önce isgal edilecek yerlerde tatbik ettiler. Marmaris sehrinin isgalinden sonra Antalya sehrini isgal etmek için bir Italyan kruvazörü Antalya limanina geldi. Burada Antalya esrafindan bazi kimseler bu kruvazöre davet edildi ve Italyanlar bu kimselere iyi davrandiklarini göstererek halkin teveccühünü kazanmaya çalistilar. Bununla birlikte kruvazöre davet edilmis kimselere kendilerine iyi davranildigina dair belgeler imzalatildi ve bu belgelerin ahalinin Italyan isgalini istedigini gösteren belgeler oldugunu ileri sürmek suretiyle 28 Mart 1919 günü ögleden sonra zirhli kruvazörden üçyüzden fazla silahli ve teçhizatli asker Antalya’ya çikartildi. Ertesi sabah ise bozuk bir el yazisi ile sehrin birkaç yerinde asayisi temin maksadi ile Antalya’nin isgal edildigini bildiren bir beyanname yayinlandi.2

Yapilan protestolara kiymet vermeyen Italyanlar sonraki günlerde kuvvetlerini artirdilar. Antalya’nin resmen isgal tarihi olan 28 Mart’tan Mayis sonuna kadar olan gelismelere baktigimizda Italyanlarin sehre bölük seviyesini geçmeyen küçük kuvvetler sevk ettiklerini görüyoruz.

Italyanlar Antalya’yi isgal ettikten sonra öncelikle askeri güçlerini arttirarak Antalya ve havalisine hakim olmaya basladilar. Bu amaçlarini gerçeklestirebilmek için çevreye siyasi memurlar göndermeye basladilar. Iste Antalya’nin isgalinden 8-10 gün sonra da Antalya Isgal Komutani Cano Aleksandro ile siyasi memur Marki Franti ve tercümanlari da böyle bir amaç için Burdur’a kesif gezintisine çiktilar. Burdur’daki Türk makamlarinca ilgi gösterilmeyen bu ekip ertesi gün Antalya’ya geri döndü. Italyanlar da 20 Haziran tarihinde 300 mevcutlu iki müfreze ve 21 Haziran tarihinde de bir sihhiye heyetini Antalya’dan Burdur’a gönderdiler. Ileriki günlerde de 5 otomobil, 16 yük hayvani, 5 araba askeri levâzimat ve 200 kadar Italyan askeri de yine ayni sekilde Burdur’a gönderildi. Italyanlar bu kuvvetlerle karakollar tesis ederek Çubuk bogazinin kuzey ve güney girislerini tuttular. Italyanlar bu kuvvetlerini Burdur’a sevk ederken diplomat adamlarini da Burdur’a göndermislerdir. Bütün bu gelismeler karsisinda Burdur ve çevresinde düsmana karsi milli bir teskilatlanma ruhu da tezahür etmekteydi. Teskilatlanma hususunda Burdur Askerlik Subesi Baskani Ismail Hakki ve 68. Alay Komutani Vehbi Beylerin fevkalade hizmetleri olmustur. Italyanlar ise ileri harekatlarina devam ederken köylülere iyi muamele edip onlara alisverislerinde fazla para veriyorlardi. Bu politikalarinin da yardimiyla 27 Haziran’da Burdur’a giren Italyan kuvvetleri sehri 28 Haziran 1919’da resmen isgal etmis oldular. Bundan sonra Italyanlar Antalya’dan Burdur’a devamli kuvvet yollamaya basladilar. 3

Italyanlar Antalya’da oldugu gibi Burdur’da da isgallerini hukuki bir zemine dayandirmak istiyorlardi. Fakat Italyanlar Antalya’nin isgal edildigi tarihten sonra Burdur havalisinde eskiyalik hareketlerinin artmasina ragmen isgallerini asayissizlige baglamislardir.

Italyanlarin Antalya ve Burdur’u isgal ettikleri 1919 yilinin Agustos ayinda kuvvetlerini Anadolu’da giderek çogaltmislardi. Bir tugay karargahi, iki piyade alayi, bir süvari alayi, topçu birlikleri, iki taburlu Alpinist alayindan olusan Italyan kuvvetleri Agustos 1919 itibariyle genel olarak Milas, Antalya, Karaova, Burdur, Kusadasi, Küllük, Fethiye, Söke, Konya, Çine ve Mugla bölgelerinde bulunmaktaydi.4

Italyanlarin Antalya’yi isgalinden iki gün sonra Paris Konferansinda Izmir’in Yunanlilara verilmesi kabul edilince, Italyan delegeleri Baris konferansini terk etmislerdi. Bu nedenle bir taburlarini Konya’ya gönderen Italyanlar 24 Nisan’da Konya Istasyonunu isgal etmislerdi. Burdur da yukarida bahsedildigi gibi 28 Haziran’da isgal edilince bu iki sehrin irtibatini kesen bir vaziyet alan Isparta, Italyanlarin yeni hedefi haline geldi. Italyanlar diger yerleri isgal ederken yaptiklari gibi Isparta’ya siyasi mümessiller göndermeye basladilar. Özellikle Italyan komutani General Emilton’a gösterilen tepkilerden dolayi bu tür ziyaretleri daha dikkatli gerçeklestirdiler. Bu siralarda kurulmus olan Isparta Müdafa-i Hukuk Cemiyeti fazla Italyan ve Yahudi tercümanin Isparta’ya gelmesi nedeni ile bu kisileri gözetlemeye basladi. Yakalanan birçok Italyan Isparta Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Reisi Hafiz Ibrahim Bey’in huzuruna getirildiler. Italyanlara “izinsiz ve habersiz gelmeleri”nin sebebini soran Isparta Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Reisi, Isparta’ya düsmanin sokulmayacagini belirtti ve bunun üzerine oldukça korkmus vaziyette bulunan Italyanlar Burdur’a dönebilmek için vesika istediler ve gece yarisi bu sehre döndüler. Böylece Italyan kuvvetleri Isparta’yi isgal edemediler.5

Italyanlar Fethiye’yi de 1919 yilinda bir torpido ile gelip halkla temas kurduktan sonra resmen isgal ettiler. Yine Nisan ayindan sonra Konya üzerindeki baskilari da artti. Konya’da 22 Ocak 1919’dan itibaren 80 kisilik bir Ingiliz müfrezesi bulunurken Italyanlar yaz aylarina dogru trenler vasitasiyla taburlarini ve diger kuvvetlerini bu sehre sevk ettiler ve kuvvetlerini 1500 kisiye çikardilar. Bati bölgesinde ise Marmaris’ten sonra sirasiyla Fethiye, Bodrum, Kusadasi, Selçuk, Yatagan, Çine isgal edildi. Ayni tarihlerde Aksehir Istasyonu’nu da Ingilizlerden devralan Italyanlar bu tarihlerde Üçler Komisyonu’nun Yunanistan’a Izmir’i isgal etme hakki tanimasi nedeniyle isgallerini yavaslatmak zorunda kaldi.6

Bu tarihlerden itibaren Yunanistan ve Italyan kuvvetlerinin Bati Anadolu’da yer yer çatismalari görüldü. Bununla birlikte çatismalarin 1919 Temmuz’undan itibaren ve Türklerin Kurtulus Savasi’nda Yunanlilarla mücadele ettigi dönemlerde Italya’nin Yunanlilara karsi olan tepkisi de artara devam etti.

1 Sitki Aydinel, Güneybati Anadolu’da Kuvay-i Milliye Harekati , s. 14.

2 Sitki Aydinel, Güneybati Anadolu’da Kuvay-i Milliye Harekati , s. 16.

3 Köstüklü, a.g.e., s. 17.

4 Türk Istiklal Harbi, c. VII, Ankara 1975, s. 14.

5 Köstüklü, a.g.e., s. 25.

6 Sitki Aydinel, Güneybati Anadolu’da Kuvay-i Milliye Harekati , s. 18.

Yorum Yap

  • Kategoriler

Bildigim.com Sitemap - Tüm Hakları Saklıdır.