Halifelik Tanım ve Kapsamı

Yazar: admin | 31 Aralık 2011 | Kategori: Tarih
Etiketler: , ,

Halife kelimesi sözlükte “arkada olmak, birinin arkasindan gelmek, yerine geçmek” olarak geçmektedir. Bu kelime half kökünden türetilmis olup “birinin yerine geçerek isini, görevini devam ettiren” seklinde açiklanabilen halife kelimesi terim olarak siyaset ve tasavvufta olmak üzere baslica iki alanda kullanilmaktadir. Bununla birlikte bu arastirma açisindan incelenecek olursa daha çok siyasi boyutu ön plana çikarilacaktir.

Halife bizim kullanacagimiz anlamdaki terimi ile; “Peygamberimizin vekili” anlaminda imamet ve amiriyet vasfini takinmaktir. 1

Hilafet ise, bir kimsenin diger bir zatin yerini tutmasi anlaminda kullanabilir. Yani birinin yerine geçme veya onun yerini alma olayina hilafet adi verilirken, bu makami dolduran veya yerine geçtigi kisiyi temsil eden kisiye ise halife denmektedir. Islam dininde hilafet kurumu ile ilgili uygulama Hazreti peygamber vefat ettikten sonra olmus ve halife kelimesi bu tarihten itibaren devlet baskani anlaminda da kullanilmistir. Nitekim bu devlet baskanliginin bir adi da imamettir. Yani; halife, bütün Islam dünyasinin imami ve devlet baskanidir.2

Özellikle Islam devletlerinde devlet baskanliginin hilafet kelimesi ile ayni anlamda kullanilmasi; halifenin risalet görevi hariç Hz. Peygamber’in yerine geçerek onun dünyevi otoritesini temsil etmesi, yeryüzünde dinin hükümlerini uygulamak, dünya islerini düzene sokmak üzere Allah’in yeryüzündeki hakimiyetini veya bütün müminlere ait olan hilafet ve yetkiyi temsil etmesi gibi sebeplerle açiklanir. Halifelik kurumu bütün müslümanlari kapsayan bir müessesedir.

Islam alimleri H.z. Peygamber’in siyasi birligin tamamlanmasindan sonra devlet baskanligi ve ordu komutanligi görevlerini üstlendigini belirtmisler, yine ayni alimler Hazreti Peygamber vefat ettikten sonra peygamberligin sona erdigini, buna karsilik toplumun idaresiyle isleri bir kisinin üstlenip bunlari tek basina veya bazi görevleri yetkili sahis ve mercilere devrederek yürütmesi, böylece müslümanlarin düzen içinde yasamasini temin etmesi gerektigi üzerinde görüs birligine varmislardir.3

B- ISLAM DINININ HALIFELIK ANLAYISI

Islam tarihinde hilafet müessesesi Hazreti Peygamberin vefati sonucunda Hz. Ebubekir’e biat edilmesiyle ortaya çikmistir. Islam tarihinin ilk halifesi olan Hz. Ebubekir, bu makami risalet hariç olmak üzere Peygamberin siyasi islerini devam ettirmek seklinde kullanmis ve ondan sonra da Islam tarihinde halifelik sistemi devam etmistir.

Hilafet müessesesinin Islam tarihinde resmen baslamis olmasiyla birlikte Islam hukukçulari da bu konuya egilmisler ve çesitli görüsler belirtmislerdir. Halifenin hak ve yetkileri, görevleri, görev süresi ve azli, devletin temel organlari ve yapisi gibi konularda alimler tartismislardir. Hukukçularin halifeye “Allah’in halifesi” veya “Allah’in yeryüzündeki gölgesi” denmesini dogru bulmayip, onu “Peygamberin halifesi, imam, müminlerin emiri” gibi isimlerle anmalari idari yetki anlaminda hakimiyetin kaynaginin ümmet oldugunu göstermesi açisindan önemlidir.4

Bunlara ek olarak Islam tarihinde çogu zaman kimin halife olacagi veya olabilecegi gibi konularda sorunlarin yasandigini da söyleyebiliriz. Mesela, ilk hilafetin Hz. Ebubekir’in hakki olup olmadigi konusunda Sunniler ile Siiler arasinda tartisma çikmistir. Hz. Ömer, Hz. Ebubekir’in vasiyeti üzerine ve o zamanki sahabenin benimsemesiyle göreve gelirken, Hz. Ömer ise halifeyi alti kisilik bir heyetin seçmesini istemistir. Hz. Osman’in sehit edilmesi sonucunda da isyancilarin israri ile halifeye biat edilmistir. Bu halifenin hep ayni yöntemle göreve gelmedigini göstermektedir. Hz. Ali’nin ölümünden sonra ise Islam tarihinde yeni bir dönem baslamis halifelik Muaviye’nin neslinden devam etmistir. Bundan sonra da veliaht tayin etme devam etmis ve halifelik belli bir soya mensup olanlarin eline geçmistir. Emevilerden sonra da Abbasogullari (Abbasiler), tipki onlar gibi saltanat sistemini devam ettirmislerdir. Fakat onlar , ümmet içinde kötü bir intiba birakan Emevi hilafetinin alternatifi olmayi iyi degerlendirmislerdir.

1 Süleyman Uludag, “Halife”, T.D.V.I.A., c.15, Istanbul 1997, s.299.

2 Casim Avci, “Hilafet”, T.D.V.I.A., c.17., Istanbul 1998, s.539.

3 Avci, a.g.m., s.539.

4 Avci, a.g.m., s.540.

Bu arastirma Tarihçi Talha Gönülalan tarafindan yapilmistir.

Yorum Yap

  • Kategoriler

msn aç Spartacus 3. Sezon Vengeance izle

Bildigim.com Sitemap - Tüm Hakları Saklıdır.