FARABİ’NİN HAYATI

Yazar: Admin 2 | 31 Aralık 2015 | Kategori: Eğitim
Etiketler: ,

bildigim.com’da içerik almaya devam ediyoruz. Bugün E?itim kategorisinde ki FARAB?’N?N HAYATI konjusundaki bir konuyu payla?aca??z sizinle. Yaz?n?n as?l sahibinin ad? Serkan Yahya .

As?l ad? Ebu Nasr Muhammed b. Muhammed b. Tarhan b. Uzlu? el-Farabi et-Türki olan Farabi’nin Türkistan’?n Farab ?ehri (bugünkü Kazakistan s?n?rlar? dahilinde bulunan Otrar ) yak?nlar?ndaki Vesiç kasabas?nda do?du?u san?lmaktad?r.

Do?um tarihi ise ço?u tarihçi taraf?ndan 871 veya 872 olarak kaydedilmektedir. Filozofun ismi olan Farabi kelimesi ise, kendisinin ba?l? oldu?u vilayeti göstermektedir. Nitekim bu kelime bugünkü anlam? ile “Farabl?”  anlam?na gelmektedir.
Ceyhun ve Seyhun yani S?rderya ve Amuderya ?rmaklar? aras?nda kalan ve Türklerin “Çayard?”, Araplar?n “Maveraünnehir” dedi?i bölgenin o zaman için önemli ?ehirlerinden birisi olan Farab ?ehri, sonradan Otrar ismini alm?? ve Mo?ol istilas?ndan sonra da  y?k?lm??t?r. Seyhun ?rma??n?n kenar?nda bulunan bu ?ehir o zaman için ye?illikleri, a?açlar? ve bahçeleri ile de tan?nmaktayd?.1

Latin Ortaça??’nda Alfarabius ve Abunaser isimleriyle an?lan Farabi’nin babas?n?n Vesiç Kalesi kumandan? oldu?u d???nda ilesi hakk?nda bilgiler günümüze kadar gelmemi?tir. O devirde Samaniler Devleti s?n?rlar?nda bulunan e?itim program?n?n genel olarak dini, e?itim dilinin ise Arapça olmakla birlikte Farsça’n?n da k?smen okutuldu?u bilinmektedir. Bu ortamda çocukluk ça?lar?n? geçiren Farabi’nin iyi bir tahsil gördü?ü bilinmekle birlikte hocalar?n?n kimler oldu?u ve e?itiminin kimler oldu?u hakk?nda bilgi mevcut de?ildir.

Farabi, Farab ?ehrindeki tahsilini tamamlad?ktan sonra  bilinmeyen bir tarihte memleketinden ayr?ld??? ve hayat? boyunca devam edecek olan bir  seyahate ba?lad??? bütün kaynaklarda belirtilmektedir. Farabi’nin bu seyahati esnas?nda önce Buhara, Semerkand, Merv ve Belh gibi kendi bölgesinin ve ?ran’?n önemli ilim ve kültür merkezlerini ziyaret etti?i  daha sonra ise Ba?dat’a vard??? tahmin edilmektedir. Bununla birlikte Farabi’nin bu devirde 40 ya??n? geçti?i de bilinmektedir. Dönemin kaynaklar? Farabi’nin bu dönemde ünlü dil bilgini ?bnü’s-Serrac’dan Arapça okudu?unu, kendisinin de ona mant?k okuttu?unu bildirmektedirler. Farabi’nin böyle bir dil bilgini ile bulu?mas? ve kar??l?kl? olarak birbirlerinden istifade etmi? olmalar? Farabi’nin önceden çok iyi bir e?itim ald???n? göstermesi aç?s?ndan önemlidir. 2

Farabi’nin Ba?dat’taki faaliyetleri ile ilgili olarak belirtilenlere göre Farabi, Ba?dat’ta Nesturi bir H?ristiyan olan Ebu Bi?r Matta b. Yusuf’dan mant?k okumu?tur. Bununla birlikte Farabi’nin mant?k ve felsefe alan?nda kendisinden büyük ölçüde istifade etti?i ki?i Harranl? Yuhanna b. Haylan olmu?tur. Fakat kaynaklar aras?nda Farabi’nin Haylan’dan Ba?dat’ta m? yoksa Harran’da m? ders ald??? konusunda tam bir bütünlük bulunmamaktad?r. 20 y?l kadar Ba?dat’ta kalan Farabi’nin burada meydana gelen kar???kl?klar sebebiyle 941 veya 942 y?l?nda D?ma?k’a (?am) gitti?i bilinmektedir. Farabi’nin ?am’a gitti?i s?rada  buray? elinde bulunduran ?h?idiler Devleti taraf?ndan himaye edildi?i ve bu tarihlerden sonra da Hamdani hükümdarlar?ndan olan ve cesurlu?u kadar ilim adamlar? ve sanatkarlara olan alaka, ikram ve iltifatlar?yla da tan?nan Seyfüddevle’nin izzet ve ihsanlar?na kavu?tu?u anla??lan Farabi’nin 948 y?l?nda M?s?r’a k?sa bir ziyaret yapt?ktan sonra ?am’a döndü?ü ve burada vefat etti?i bilinmektedir. Farabi’nin ölüm tarihinin Aral?k 950 oldu?u ve öldü?ünde 80 ya?lar?nda oldu?u bilinmektedir. Farabi’nin cenazesine on be? devlet büyü?üyle birlikte Emir Seyfüddevle’nin de kat?ld??? yine kaynaklarda  belirtilmektedir. 3

Hayat? boyunca dürüstlü?ü ve do?rulu?u kendisine ilke edinen Farabi, öldükten sonra ünlü ki?ilerin ad? ve ?ahsiyeti etraf?nda örülen menk?beler a?? Farabi için de örülmü?tür. Bu menk?belere daha çok Farabi’nin ölümünden birkaç yüzy?l sonra yaz?lan kültür tarihi niteli?indeki kitaplarda rastlan?lmaktad?r. Hikayelerden birisi Farabi’yi Büveyhio?ullar? veziri me?hur edebiyatç? Sahib ?smail b.  Abbad ile kar??la?t?rmaktad?r. Bu hikayeye göre Farabi, bu vezirin bir toplant?s?na, kendisini tan?tmadan girer. Toplant?dakiler kendisini tan?mad?klar? için onunla alay eder. Biraz sonra içkiler içilmeye ve kafalar tütsülenip dönmeye ba?lar. Bunun üzerine Farabi bir musiki parças? çalarak oradakilerin hepsini uyutur ve bir ka??t üzerine, “Farabi yan?n?za geldi, onunla alay ettiniz, o da sizi uyuttu ve ç?k?p gitti.”  ?eklinde bir yaz? yazar. Ay?l?nca meseleyi ö?renen ünlü vezir Sahib ?smail, kendisinin Farabi ile görü?mesine engel olan bu hadiseye y?llarca hay?flan?r. 4

Farabi ile ilgili olarak anlat?lan bir ba?ka menk?beye göre ise; Farabi bir gün ilk defa Emir Seyfüddevle’nin saray?na hayat? boyunca üzerinden ç?karmad??? Orta Asya Türk k?yafetiyle gider. Emir kendisine oturmas?n? söyleyince Farabi,  “Benim yerime mi, senin yerine mi diye sorar.Seyfüddevle “Kendine lay?k olan yere otur.” deyince  Farabi, oradaki kalabal??? yar?p geçerek Seyfüddevle’nin yan?na oturup onu yere dü?ürür. Bunun üzerine Emir, devlet büyüklerine, sadece kendi aralar?nda kulland?klar? bir dille Farabi’ye soru soraca??n? belirtir ve cevap veremezse edebe ayk?r? davranan bu ihtiyar?n saraydan at?lmas?n? emreder. Konu?ulanlar? anlayan Farabi, ayn? dille Seyfüddevle’ye cevap verir. Emir hayretle “Sen bu dili biliyor musun?” diye sorar. Bunun üzerine Farabi ; “Ben yetmi?ten fazla dil bilirim” diye cevap verir. 5

Kaynaklarda k?sa boylu, köse sakall?, zay?f nahif bir bünyeye sahip oldu?u belirtilen Farabi’nin ya?ad??? süre boyunca Orta Asya Türk k?yafetini üzerinden hiç ç?karmad??? yine kaynaklarda belirtilmi?tir. Farabi’nin ayr?ca maddi servete de?er vermeyen, ?öhret ve gösteri?ten nefret eden, ruh ve ahlak temizli?ini her ?eyin üstünde tutan bir zahit oldu?u da bilinmektedir. Genellikle münzevi bir hayat ya?amay? seven Farabi hayat? boyunca hiç evlenmemi? ve mal mülk edinmemi?tir. 6

Tarihçi TALHA GÖNÜLALAN taraf?ndan yap?lan bir çal??mad?r. Detayl? bilgi için tgonulalan@gmail.com adresine mail atabilirsiniz. Sayfam?zda bu konuyla ilgili çok say?da çal??ma vard?r.

http://www.putur.com/farabinin-hayati/

Yorum Yap

  • Kategoriler

Bildigim.com Sitemap - Tüm Hakları Saklıdır.